Rekenflitskaarten

Een flitskaart is ongeveer het eenvoudigste lesmateriaal dat er bestaat: een vraag aan de ene kant, het antwoord aan de andere, en iemand die het antwoord probeert te herinneren voordat de kaart wordt omgedraaid. Zulke kaarten worden vaak teruggevoerd op de Engelse schrijfster Favell Lee Mortimer, wier leesmethode Reading Disentangled uit 1834 met gedrukte kaarten werkte. Voor rekenen werden ze in de twintigste eeuw standaard klasmateriaal, toen de ‘rekenfeiten’ — de honderd of zo sommen en producten onder de tien — werden geoefend tot ze direct gekend werden.

Waarom oefenen werkt, was al verklaard voordat de kaarten gewoon werden. In 1885 publiceerde Hermann Ebbinghaus Über das Gedächtnis, het eerste experimentele onderzoek naar het geheugen. Door zichzelf te toetsen op lijsten zinloze lettergrepen mat hij hoe snel ze werden vergeten en hoeveel sneller ze opnieuw werden geleerd, en gaf de psychologie zo de vergeetcurve. In 1972 maakte de Duitse wetenschapsjournalist Sebastian Leitner er een routine van: goed beantwoorde kaarten gaan naar een bak die minder vaak wordt herhaald, fout beantwoorde terug naar de eerste bak. Het Leitnersysteem is de voorloper van de apps voor gespreide herhaling die nu worden gebruikt.

De andere helft van de verklaring is het testeffect. In een onderzoek uit 2006 vonden Henry Roediger en Jeffrey Karpicke dat studenten die oefenden met het ophalen van een tekst die een week later beter onthielden dan studenten die dezelfde tijd besteedden aan herlezen. Een flitskaart is een ophaaltoets die in je hand past. Rekenfeiten lenen zich er goed voor omdat ze klein, talrijk en steeds nodig zijn: een kind dat 7 × 8 elke keer moet uitrekenen, houdt minder aandacht over voor de opgave waar de som bij hoort.

Belangrijkste eigenschappen

• Van 1 × 1 tot 10 × 10 zijn er 100 keersommen, maar omdat 7 × 8 en 8 × 7 hetzelfde feit zijn, hoeven er maar 55 apart geleerd te worden.
• Tot 12 × 12 zijn er 144 kaarten en 78 verschillende paren factoren.
• Plussommen van 0 + 0 tot 10 + 10 maken 121 kaarten, en elke uitkomst ligt tussen 0 en 20.
• De minkaarten hier zetten altijd het grootste getal voorop, dus geen antwoord is negatief.
• De deelkaarten worden achterstevoren gebouwd uit een keersom, dus elke deling komt precies uit en geen enkele deelt door nul.
• Elke deelsom is een keersom andersom gelezen: 56 ÷ 8 = 7 omdat 8 × 7 = 56.
• Het stapeltje komt uit een generator met seed, dus dezelfde instellingen en dezelfde seed geven altijd dezelfde kaarten in dezelfde volgorde.

Waar ze opduiken

• Basisschoolklassen, waar leerkrachten kaarten aan de hele klas laten zien of spelletjes spelen waarin leerlingen tegen elkaar strijden om als eerste te antwoorden.
• Leitnerbakken en apps voor gespreide herhaling zoals Anki, die elke kaart inplannen naargelang hoe goed hij de vorige keer werd gekend.
• Oefenen voor getimede toetsen zoals de multiplication tables check op Engelse scholen.
• Thuisonderwijs en bijles, waar een kort, gevarieerd stapeltje een dagelijkse herhaling van vijf minuten oplevert.
• Logopedie, die plaatjeskaarten gebruikt volgens hetzelfde principe van vraag en ophalen.